یک سوال ساده که هر چند وقت یک بار از من میپرسند: «مالیات بر درآمد دقیقاً یعنی چه؟» جالب اینجاست که خیلی از کسانی که این سوال را میپرسند، خودشان سالهاست مالیات پرداخت میکنند، فقط هیچوقت مرز بین انواعش برایشان روشن نشده. حقوق، مشاغل، اجاره، درآمد اتفاقی؛ همه اینها زیر یک چتر قرار میگیرند، اما هر کدام قواعد خودشان را دارند. در این مطلب همین چتر را باز میکنیم و به زبان ساده به این سؤالها پاسخ میدهیم: مالیات بر درآمد چیست؟ چه کسانی باید آن را پرداخت کنند؟ چه درآمدهایی مشمول مالیات هستند؟ و اصلاً این مالیات چگونه محاسبه میشود؟
مالیات بر درآمد نوعی مالیات مستقیم است که دولت از درآمد اشخاص حقیقی و حقوقی دریافت میکند. این درآمد میتواند از حقوق، کسبوکار، اجاره ملک یا سود شرکتها به دست آمده باشد. طبق قانون مالیاتهای مستقیم، هر شخص فقط بر «درآمد مشمول مالیات» خود مالیات میپردازد، نه کل درآمد ناخالص.
نکته مهم اینجاست که درآمد، درآمد مشمول مالیات و مالیات سه مفهوم متفاوتاند:
این مالیات تقریباً در همهی کشورهای جهان تحت عنوان Income tax اخذ میشود.
قانون، مؤدیان مالیاتی را به دو گروه اصلی تقسیم میکند.
اشخاص حقیقی افرادی هستند که بهطور شخصی درآمد کسب میکنند، نه از طریق یک شرکت ثبتشده:
اشخاص حقوقی شرکتها و مؤسساتی هستند که شخصیت حقوقی مستقل دارند.
مطابق ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم، جمع درآمد مشمول مالیات اشخاص حقوقی پس از اعمال مقررات مربوط، اصولاً با نرخ ۲۵ درصد مشمول مالیات است.
خوب است پیش از پاسخ به سوال یادآوری معافیت مالیاتی و نرخ صفر یکی نیستند. در معافیت، اصلاً مالیاتی محاسبه نمیشود. در نرخ صفر، درآمد اظهار میشود اما با نرخ صفر درصد مالیات میگیرند؛ این تفاوت روی الزام به ارائه اظهارنامه اثر میگذارد.
| نوع درآمد | وضعیت در ۱۴۰۵ |
| حقوق ماهانه تا ۴۰ میلیون تومان | معاف (ماده ۸۴) |
| فروش سالانه مشاغل تا سقف تعیینشده | معاف از ارائه اظهارنامه تفصیلی (تبصره ماده ۱۰۰) |
| برخی صادرات کالا و خدمات | نرخ صفر |
| فوقالعاده مأموریت با شرایط قانونی | معاف |
مالیات بر درآمد یک عنوان کلی است و منابع مختلف درآمدی مقررات متفاوتی دارند. مهمترین انواع آن را میتوان اینطور مقایسه کرد:
| نوع درآمد | مشمولان اصلی | مقرره مهم |
| مالیات بر درآمد حقوق | حقوقبگیران | ماده ۸۲ و ۸۴ |
| مالیات بر درآمد مشاغل | صاحبان مشاغل و کسبوکارهای شخصی | ماده ۹۳ و ۱۳۱ |
| مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی | شرکتها و سایر اشخاص حقوقی مشمول | ماده ۱۰۵ |
| مالیات بر درآمد اجاره املاک | موجران مشمول | فصل مالیات بر درآمد املاک |
| مالیات بر درآمد اتفاقی | دریافتکنندگان درآمدهای اتفاقی مشمول | مواد مربوط به درآمد اتفاقی |
| درآمد کشاورزی | فعالان بخش کشاورزی | ماده ۸۱ و مقررات مرتبط |
مالیات بر درآمد حقوق مالیاتی است که از درآمدی که افراد در ازای کار خود دریافت میکنند، گرفته میشود. این مالیات معمولاً از حقوق ماهانه کارکنان کسر و توسط کارفرما به سازمان امور مالیاتی پرداخت میشود.
درآمد حقوق میتواند شامل حقوق پایه، مزایا، پاداش، اضافهکاری و برخی پرداختهای دیگر باشد. البته همه دریافتیهای کارکنان لزوماً مشمول مالیات نیستند و قانون برای بعضی از درآمدها و مزایا معافیتهایی در نظر گرفته است.
بهطور کلی، افرادی که در ازای کار برای یک شخص یا شرکت، حقوق و دستمزد دریافت میکنند، ممکن است مشمول مالیات بر درآمد حقوق باشند. این موضوع هم برای کارکنان بخش خصوصی و هم برای کارکنان دستگاههای دولتی مطرح است.
مالیات حقوق بهصورت پلکانی محاسبه میشود؛ یعنی هرچه درآمد فرد بیشتر باشد، بخشهای بالاتر درآمد میتوانند با نرخ بیشتری مشمول مالیات شوند.
البته قبل از محاسبه مالیات، معافیت سالانه مالیات حقوق از درآمد مشمول مالیات کسر میشود. بنابراین فردی که درآمدش در محدوده معافیت قرار دارد، مالیاتی بابت حقوق خود پرداخت نمیکند.
میزان معافیت و نرخهای مالیات حقوق هر سال در قانون بودجه مشخص میشود و به همین دلیل برای محاسبه مالیات حقوق باید به مقررات همان سال، مثلاً سال ۱۴۰۵، توجه کرد.
در بیشتر موارد، کارمند مستقیماً مالیات را به سازمان امور مالیاتی پرداخت نمیکند. کارفرما مالیات را هنگام پرداخت حقوق محاسبه و از حقوق کارکنان کسر میکند و سپس مبلغ کسرشده را به سازمان امور مالیاتی پرداخت میکند.
بنابراین اگر در فیش حقوقی مبلغی با عنوان «مالیات» مشاهده میکنید، این مبلغ همان مالیاتی است که از درآمد مشمول مالیات شما کسر شده است.
مالیات بر درآمد مشاغل مربوط به درآمد اشخاص حقیقیای است که از فعالیتهای شغلی و کسبوکار خود درآمد به دست میآورند.
فروشگاهدار، پزشک، وکیل، پیمانکار، مشاور یا فریلنسر، بسته به نوع فعالیت و شرایط پرونده مالیاتی، ممکن است در این گروه قرار بگیرند.
ماده ۹۳ قانون مالیاتهای مستقیم مبنای شمول درآمد مشاغل است و نرخ مالیات در ادامه بر اساس مقررات ماده ۱۳۱ تعیین میشود.
نکته مهم این است که مالیات مشاغل مستقیماً روی کل فروش یا گردش حساب اعمال نمیشود. مبنای محاسبه، درآمد مشمول مالیات است که طبق مقررات مالیاتی تعیین میشود.
شرکتها و سایر اشخاص حقوقی مشمول، مقررات متفاوتی نسبت به صاحبان مشاغل حقیقی دارند.
طبق ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم، نرخ عمومی مالیات درآمد مشمول مالیات اشخاص حقوقی ۲۵ درصد است.
البته در تعیین مبلغ نهایی مالیات باید مقررات مربوط به هزینههای قابل قبول، زیان، معافیتها، نرخهای خاص و مشوقهای قانونی نیز بررسی شود.
درآمد حاصل از اجاره املاک نیز در قانون مالیاتهای مستقیم مقررات مشخصی دارد. برای محاسبه این مالیات، صرفاً مبلغ دریافتی از مستأجر ملاک قرار نمیگیرد و باید مقررات مربوط به درآمد مشمول مالیات بر اجاره املاک و معافیتهای قانونی بررسی شود.
به همین دلیل، پاسخ «مالیات اجاره چند درصد است؟» بدون مشخصکردن وضعیت مالک، نوع ملک و شرایط قانونی، میتواند گمراهکننده باشد.
درآمد اتفاقی به برخی درآمدهایی گفته میشود که بدون آنکه در قالب فعالیت مستمر شغلی یا منابع معمول درآمدی ایجاد شده باشند، برای شخص ایجاد میشوند.
گاهی ممکن است بدون اینکه درآمدی از شغل یا کسبوکار خود داشته باشید، پول، کالا یا مالی را به دست آورید. برای مثال، ممکن است جایزهای دریافت کنید، مالی به شما هدیه داده شود یا مبلغی بهصورت بلاعوض به شما پرداخت شود. این نوع درآمد در قانون مالیاتهای مستقیم با عنوان درآمد اتفاقی شناخته میشود.
برای مثال:
خیر. هر هدیه یا جایزهای لزوماً مشمول مالیات نیست. نوع هدیه، ارزش آن، نحوه دریافت و رابطه بین انتقالدهنده و دریافتکننده میتواند در وضعیت مالیاتی آن تأثیر داشته باشد.
بنابراین نمیتوان گفت هر مبلغی که فردی به شما هدیه میدهد، حتماً باید بابت آن مالیات پرداخت کنید.
اگر درآمدی مشمول مالیات اتفاقی باشد، مالیات آن بر اساس ارزش درآمد یا مالی که دریافت شده و مقررات مربوط به نرخ مالیات محاسبه میشود. در مورد اموال غیرنقدی نیز ارزش آنها در زمان دریافت، مبنای محاسبه قرار میگیرد.
به همین دلیل، برای محاسبه دقیق مالیات یک جایزه، هدیه یا مال بلاعوض باید شرایط همان مورد بررسی شود و نمیتوان یک نرخ ثابت برای همه درآمدهای اتفاقی در نظر گرفت.
درآمد حاصل از فعالیتهای کشاورزی در ایران، طبق ماده ۸۱ قانون مالیاتهای مستقیم، از پرداخت مالیات بر درآمد معاف است. این معافیت شامل درآمد حاصل از فعالیتهایی مانند کشاورزی، دامداری، دامپروری، پرورش ماهی و زنبور عسل، پرورش طیور و صیادی میشود.
بنابراین، اشخاص حقیقی یا حقوقی که از فعالیتهای کشاورزی و فعالیتهای مشابه موضوع ماده ۸۱ درآمد کسب میکنند، برای این درآمد مشمول مالیات بر درآمد نخواهند بود.
بر اساس ماده ۸۱ قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد حاصل از فعالیتهای زیر مشمول این معافیت میشود:
نکته: معافیت ماده ۸۱ مربوط به درآمد حاصل از فعالیت کشاورزی است و لزوماً به تمام فعالیتهای مرتبط با محصولات کشاورزی تعمیم پیدا نمیکند. برای مثال، فعالیتهای فرآوری، بستهبندی، صنعتی یا تجاری ممکن است شرایط مالیاتی متفاوتی داشته باشند.
معاف بودن درآمد کشاورزی از مالیات بر درآمد به این معنا نیست که مؤدی در همه شرایط از تکالیف مالیاتی معاف است. بسته به نوع فعالیت و وضعیت مؤدی، ممکن است تکالیفی مانند ثبتنام، ارائه اطلاعات یا ارسال اظهارنامه وجود داشته باشد.
بنابراین، معافیت از پرداخت مالیات را نباید با معافیت از انجام تکالیف مالیاتی یکسان دانست.
برای مطالعه بیشتر: «نحوه تعیین درآمد مشمول مالیات و روشهای ارائه اسناد»
پاسخ این سؤال به نوع درآمد بستگی دارد. برای مثال، نرخ عمومی مالیات اشخاص حقوقی با نرخ مالیات صاحبان مشاغل یا مالیات حقوق یکسان نیست.
بر اساس احکام مالیاتی سال ۱۴۰۵، مالیات حقوق بهصورت پلکانی محاسبه میشود:
| درآمد ماهانه حقوق | نرخ مالیات |
| تا ۴۰ میلیون تومان | معاف |
| مازاد ۴۰ تا ۸۰ میلیون تومان | ۱۰٪ |
| مازاد ۸۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان | ۱۵٪ |
| مازاد ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیون تومان | ۲۰٪ |
| مازاد ۱۲۰ تا ۱۴۰ میلیون تومان | ۲۵٪ |
| مازاد بر ۱۴۰ میلیون تومان | ۳۰٪ |
سقف معافیت سالانه حقوق در سال ۱۴۰۵ برابر با ۴۸۰ میلیون تومان است.
نکته مهم در جدول بالا این است که نرخها پلکانی هستند. بنابراین اگر حقوق فردی مثلاً از یک پله عبور کند، کل درآمد او با نرخ پله بالاتر محاسبه نمیشود؛ هر بخش از درآمد در پله مربوط به خودش قرار میگیرد.
برای صاحبان مشاغل، نرخهای ماده ۱۳۱ در سال ۱۴۰۵ به شکل زیر اعلام شدهاند:
| درآمد مشمول مالیات سالانه | نرخ |
| تا ۴۰۰ میلیون تومان | ۱۵٪ |
| نسبت به مازاد ۴۰۰ تا ۸۰۰ میلیون تومان | ۲۰٪ |
| نسبت به مازاد ۸۰۰ میلیون تومان | ۲۵٪ |
این نرخها بهصورت پلکانی اعمال میشوند. یعنی برای محاسبه مالیات، هر قسمت از درآمد مشمول مالیات در پله مربوط به خود قرار میگیرد.
نرخ عمومی مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی طبق ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم ۲۵ درصد است.
البته این نرخ را نباید بدون بررسی معافیتها، نرخهای خاص و سایر احکام قانونی، مستقیماً روی فروش یا درآمد ناخالص شرکت اعمال کرد.
برای محاسبه مالیات بر درآمد ابتدا باید نوع درآمد مشخص شود. سپس درآمد مشمول مالیات و نرخ متناسب با همان منبع درآمد را تعیین کنید.
اگر بخواهیم روند محاسبه مالیات بردرآمد را بهصورت یک فرمول کلی نشان بدهیم، در مرحله اول فرمول محاسباتی به شکل زیر خواهد بود:
| درآمد یا فروش − هزینههای قابل قبول − معافیتها و کسورات قابل اعمال = درآمد مشمول مالیات |
پس از تعیین درآمد مشمول مالیات، ادامه محاسبه را به روش زیر انجام دهید:
| درآمد مشمول مالیات × نرخ یا نرخهای قانونی = مالیات محاسبهشده |
یادتان باشد که این فرمول، پایهای بسیار ساده است و در پروندهٔ واقعی ممکن است تعدیلات مالیاتی، درآمدهای معاف، زیان قابل قبول و احکام خاص بر نتیجه اثر بگذارند.
فرض کنیم درآمد مشمول مالیات یک صاحب شغل پس از کسر هزینههای قابل قبول، ۹۰۰ میلیون تومان است.
فرض میکنیم این فرد شرایط استفاده از معافیت سالانه ماده ۱۰۱ را نیز دارد. معافیت مربوط در سال ۱۴۰۵ برابر ۲۸۰ میلیون تومان است. بنابراین:
۹۰۰ − ۲۸۰ = ۶۲۰ میلیون تومان
حالا نرخهای ماده ۱۳۱ اعمال میشوند:
مالیات این مثال فرضی: ۱۰۴ میلیون تومان
اعداد درآمد در این مثال فرضیاند. نرخها و سقف معافیت براساس مقررات ۱۴۰۵ درج شدهاند. شرایط واقعی هر مودی میتواند نتیجه را تغییر دهد. در دورههای آموزش حسابداری مالیات این جزییات را بهطور کامل فرا خواهید گرفت.
مالیات بر درآمد به درآمد مشمول مالیات شخص یا کسبوکار مربوط است. مالیات بر ارزش افزوده نظام مالیاتی جداگانهای دارد و به عرضه کالا و خدمات مشمول در زنجیره معاملات مربوط میشود.
| معیار | مالیات بر درآمد | مالیات بر ارزش افزوده |
| نوع مالیات | مستقیم | غیرمستقیم |
| مبنای اصلی | درآمد مشمول مالیات | عرضه کالا و خدمات مشمول |
| مودی | اشخاص حقیقی یا حقوقی حسب نوع درآمد | اشخاص مشمول قانون ارزش افزوده |
| قانون اصلی | قانون مالیاتهای مستقیم | قانون مالیات بر ارزش افزوده |
پس داشتن فروش مشمول ارزش افزوده به این معنا نیست که مالیات بر درآمد کسبوکار با همان نرخ محاسبه میشود.
نحوه اظهار و پرداخت به نوع مودی و مالیات بستگی دارد. صاحبان مشاغل و اشخاص حقوقی باید تکالیف مربوط به اظهارنامه و پرداخت مالیات عملکرد خود را طبق قانون انجام دهند.
برای پروندههای شغلی، یادگیری عملی آموزش اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقیقی کمک میکند تفاوت درآمد، هزینه و درآمد مشمول مالیات را هنگام تکمیل اظهارنامه بهتر تشخیص دهید.
برای شرکتها نیز آموزش اظهارنامه مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی باید همراه با بررسی دفاتر، صورتهای مالی و تعدیلات مالیاتی انجام شود.
براساس قاعده قانونی:
این تمدید یک حکم مقطعی است و نباید بهعنوان مهلت دائمی سالهای بعد در نظر گرفته شود. اگر دانشجوی دوره آموزش اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقیقی هستید،ما در حامی ارقام تاریخهای مهمی مثل مهلت اظهار در زمانهای مناسب به شما یادآوری میکنیم.
عدم انجام تکالیف مالیاتی در موعد مقرر میتواند باعث ایجاد جرایم قانونی، مطالبه مالیات و محدودشدن امکان استفاده از برخی معافیتها یا تسهیلات شود.
نوع پیامد به تکلیف انجامنشده بستگی دارد. بنابراین جریمه عدم ارسال اظهارنامه، عدم پرداخت مالیات و تخلفات مرتبط با مالیات حقوق لزوماً یکسان نیستند.
در این مقاله بررسی کردیم که مالیات بر درآمد ۱۴۰۵ را نمیتوان با یک درصد ثابت برای همه محاسبه کرد. ابتدا باید نوع درآمد و شخصیت مودی را مشخص کنید. سپس هزینههای قابل قبول، معافیتها و نرخ مرتبط را اعمال کنید.
حقوقبگیران جدول مخصوص خود را دارند. صاحبان مشاغل با مقررات ماده ۱۳۱ روبهرو هستند و نرخ عمومی اشخاص حقوقی نیز براساس ماده ۱۰۵ تعیین میشود.
اگر هنگام تشخیص هزینه قابل قبول، محاسبه درآمد مشمول مالیات یا تکمیل اظهارنامه با ابهام روبهرو هستید، دورههای مرتبط حامی ارقام میتوانند مسیر یادگیری را منظمتر کنند.
در پروندههایی که شرایط خاص یا ریسک مالیاتی دارند و یا اگر حس میکنید به کمک افراد باتجربه در حوزه پروندههای مالیاتی نیاز دارید، با دریافت مشاوره مالیاتی میتوانید تصمیمگیری هوشمندانهتر و مطمئنتری داشته باشید.
مالیات بر درآمد نوعی مالیات مستقیم است که دولت از درآمد اشخاص حقیقی و حقوقی دریافت میکند. مبنای محاسبه، درآمد مشمول مالیات پس از اعمال هزینهها و معافیتهای قانونی است.
نرخ مالیات بر درآمد به نوع درآمد و وضعیت مودی بستگی دارد. برای مثال، نرخ عمومی مالیات اشخاص حقوقی ۲۵ درصد است، درحالیکه مالیات حقوق و مشاغل بهصورت پلکانی محاسبه میشود.
میزان درآمد مشمول مالیات به نوع درآمد بستگی دارد و برای هر گروه مقررات متفاوتی وجود دارد. بخشی از درآمدها نیز طبق قانون از مالیات معاف هستند.
در سال ۱۴۰۵ سقف معافیت سالانه مالیات حقوق ۴۸۰ میلیون تومان، معادل ۴۰ میلیون تومان در ماه، تعیین شده است. درآمد بالاتر از این مبلغ طبق نرخهای پلکانی مالیات محاسبه میشود.
نرخ مالیات اشخاص حقیقی ثابت نیست و به نوع درآمد بستگی دارد. برای درآمد مشاغل، نرخهای ماده ۱۳۱ بهصورت پلکانی اعمال میشود.
ابتدا درآمد مشمول مالیات پس از اعمال هزینههای قابل قبول و معافیتهای قانونی مشخص میشود. سپس نرخهای پلکانی ماده ۱۳۱ روی درآمد مشمول مالیات اعمال خواهد شد.
نحوه محاسبه به نوع درآمد بستگی دارد؛ برای مثال، مالیات حقوق بهصورت ماهانه محاسبه و کسر میشود. مالیات عملکرد مشاغل و اشخاص حقوقی نیز بر مبنای عملکرد سالانه تعیین میشود.
برخی درآمدها مانند بخش معاف حقوق و بعضی درآمدهای دارای معافیت قانونی مشمول مالیات نمیشوند. همچنین برخی فعالیتها ممکن است طبق قانون از نرخ صفر مالیاتی برخوردار باشند.
خیر، در حالت کلی مالیات بر درآمد بر اساس درآمد مشمول مالیات محاسبه میشود، نه صرفاً کل درآمد ناخالص. هزینههای قابل قبول، معافیتها و سایر کسورات قانونی میتوانند در تعیین این مبلغ مؤثر باشند.
مالیات بر درآمد به درآمد مشمول مالیات شخص یا کسبوکار مربوط است، اما مالیات بر ارزش افزوده به عرضه کالا و خدمات مشمول تعلق میگیرد. این دو، دو نظام مالیاتی متفاوت هستند.
نرخ عمومی مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی طبق ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم ۲۵ درصد است. البته معافیتها، نرخهای خاص و مشوقهای قانونی میتوانند بر مالیات نهایی اثر بگذارند.
وقتی پای تکالیف مالیاتی به میان میآید، چند سؤال معمولاً پشت سر هم مطرح میشوند: اظهارنامه مالیاتی چیست و چه کسانی باید اظهارنامه ارسال
دانلود فایل ارائه وبینار با آغاز سال ۱۴۰۵، تغییرات جدیدی در قوانین کار، مالیات حقوق، بیمه تأمین اجتماعی و محاسبات حقوق و دستمزد اجرایی
اگر مسئول امور مالی، مدیر شرکت، کارشناس حسابداری یا صاحب کسبوکار هستید، حتماً میدانید که داشتن فرمهای استاندارد و آماده، چقدر در نظم مالی
بهایابی در شرکت های تولیدی در سال 1404 | روش ها، چالش ها و راهکارها در سال 1404 با توجه به شرایط اقتصادی ایران،
مسیر حرفه ای شدن در حسابداری از دوره آموزش مالیات حامی ارقام شروع می شود. در سال های اخیر، تغییرات مداوم در قوانین مالیاتی،
