صورت معاملات فصلی یکی از تکالیف مالیاتی مهم برای صاحبان کسب‌وکار، حسابداران و شرکت‌هاست که بر اساس ماده ۱۶۹ قانون مالیات‌های مستقیم تنظیم می‌شود. در این راهنما، علاوه بر تعریف و مشمولان، به سؤالاتی که اغلب بی‌پاسخ می‌مانند پاسخ داده‌ایم: مهلت دقیق ارسال در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟ جریمه عدم ارسال چند درصد است؟ کد اقتصادی چه نقشی دارد؟ و مهم‌تر از همه — با وجود سامانه مودیان، آیا هنوز باید صورت معاملات فصلی جداگانه ارسال کرد؟
صورت معاملات فصلی، فهرستی از خرید، فروش و برخی معاملات و قراردادهای مؤدی است که هر سه ماه یک‌بار (فصلی) باید به سازمان امور مالیاتی کشور ارائه شود. هدف این گزارش، شفاف‌سازی معاملات اقتصادی و امکان تطبیق اطلاعات میان طرفین معامله است.
مهم است این گزارش را با اظهارنامه مالیاتی سالانه یا صورت‌های مالی (ترازنامه، سود و زیان) اشتباه نگیرید. بهتر است بگوییم که صورت معاملات فصلی صرفاً فهرست معاملات یک دوره سه‌ماهه است و گزارش کامل وضعیت مالی مؤدی نیست.
مبنای قانونی این گزارش، ماده ۱۶۹ قانون مالیات‌های مستقیم (اصلاحیه مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷) است که از ۱/۱/۱۳۹۱ لازم‌الاجرا شده است. طبق این ماده، اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل موظف‌اند فهرست معاملات خود را در پایان هر فصل تهیه و به سازمان امور مالیاتی ارائه کنند.
این دو ماده را نباید یکی دانست:
برای مطالعه متن کامل و تبصره‌های این دو ماده، منبع رسمی سامانه ملی قوانین و مقررات کشور (qavanin.ir) و سازمان امور مالیاتی کشور هستند.
ممکن است صورت معاملات فصلی را با مالیات بر ارزش افزوده اشتباه بگیرید. لازم به ذکر است در صورت معاملات فصلی مالیاتی دریافت یا پرداخت نمی شود؛ بلکه روشی برای شفافیت بیشتر معامله هایی است که مودیان مالیاتی انجام می دهند. در حالی که مالیات بر ارزش افزوده مالیاتی است که مشمولان آن مکلف به ارائه صورت معاملات فصلی می باشند و در نهایت بایستی پرداخت شود.
ماده (۹) آیین نامه اجرایی تبصره (۳) ماده (۱۶۹) قانون مالیات‌های مستقیم ، مشمولین ارسال فهرست معاملات را به شرح زیر معرفی نموده است:
1- کلیه اشخاص حقوقی
2- صاحبان مشاغلی که حسب نوع و یا حجم فعالیت جزو گروه اول موضوع ماده (۲) آیین نامه اجرایی ماده (۹۵) قانون محسوب می‌شوند؛
3- صاحبان مشاغل مشمول اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده
مکلف به ارسال فهرست معاملات در موعد مقرر برابر آیین‌نامه صادره خواهند بود.
تبصره – اشخاص موضوع این ماده با پیشنهاد سازمان امور مالیاتی کشور و تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی قابل تغییر خواهند بود.
ماده ۱۶۹ قانون مالیات‌های مستقیم دارای معافیت‌های مالیاتی هم هست که برای برخی مشاغل از ارسال گزارش‌های فصلی مستثنی هستند. این معافیت‌ها شامل موارد زیر است:
1- فروش کالا و خدمات به مصرف‌کننده نهایی
2- معامله با مشمولین ماده ۸۱ (شاغلین حوزه‌های کشاورزی، دام‌پروری، دامداری، پرورش ماهی و زنبورعسل و …)
«معامله‌های کوچک موضوع قانون برگزاری مناقصه‌ها» (این مبلغ در سال 1402، یک میلیارد و چهارصد و پنجاه میلیون ریال برای معاملات کوچک است.)
3- خرید از فروشندگانی که ملزم به ثبت‌نام در نظام مالیاتی نیستند. (ارگان‌ها و نهادهای دولتی)
4- خریدوفروش و سود و کارمزد اوراق بهادار
5- خریدوفروش سهم‌الشراکه و حق‌تقدم سهام یا سهم‌الشرکه
6- سود و کارمزد جریمه‌های بانک‌ها، صندوق تعاون، صندوق‌های حمایت از توسعه بخش کشاورزی، مؤسسه‌های اعتباری غیربانکی مجاز و صندوق‌های قرض‌الحسنه؛
7- حق عضویت اعضا مجامع حرفه‌ای احزاب و انجمن‌ها و تشکل‌های غیردولتی دارای مجوز از مراجع ذی‌صلاح
8- کمک‌ها جوایز و هدیه‌های بلاعوض
9- مبالغی پرداختی به دستگاه‌های اجرایی با عنوان جرائم و خسارات، انواع عوارض و مالیات (به جز مالیات و عوارض مالیات بر ارزش‌افزوده)، حق ثبت، حق تمبر، حقوق گمرکی و …
10- وجود پرداختی بابت حق شارژ و نگهداری ساختمان محل فعالیت و آبونمان‌های پرداختی
11- هزینه‌هایی دریافتی توسط شرکت به‌عنوان مال‌الاجاره
برای ثبت فرآیند صورت حسابداری معاملات فصلی می بایست به بخش های مهمی دست یابید که به شرح زیر هستند:
مودیان مکلفند در صورت معاملات فصلی ماده 169 کلیه اطلاعات مربوط به معاملات و قراردادهای خود را بر اساس استانداردهای سازمان مالیاتی ثبت و گزارش نمایند. این اطلاعات بر اساس نوع معامله یا قرارداد متفاوت است؛ اما درج اطلاعات زیر در کلیه گزارش‌ها ضروری است:
همچنین برای مواردی نظیر صادرات یا واردات درج اطلاعاتی نظیر ارز مورد استفاده و نرخ برابری آن و یا اطلاعات و مجوزهای مربوط به ورود یا خروج قانونی موضوع معامله از جمله شماره کوتاژ اظهارنامه گمرکی و شماره اختصاصی اشخاص خارجی طرف قرارداد (جهت واردات) الزامی است. کلیه اطلاعات مربوط به معاملات و قراردادها و اطلاعات هویتی طرفین آنها در گزارشات ثبت می‌شود.
در این بازه باید گزارشات اطلاعات خرید و فروش، دریافت و پرداخت قراردادها، صادرات و واردات، حق العمل کاری، حمل و نقل، بیمه و اجاره ثبت و ارسال شوند. طبق تبصره ۳ ماده ۱۶۹، مهلت ارسال صورت معاملات فصلی ۴۵ روز پس از پایان هر فصل است. بر همین مبنا، الگوی مهلت‌ها معمولاً به این شکل است:
| فصل | بازه زمانی | مهلت ارسال (تقریبی) |
| بهار | فروردین تا خرداد | ۱۵ مرداد |
| تابستان | تیر تا شهریور | ۱۵ آبان |
| پاییز | مهر تا آذر | ۱۵ بهمن |
| زمستان | دی تا اسفند | ۱۵ اردیبهشت سال بعد |
نکته مهم: این جدول بر مبنای قاعده کلی ۴۵ روزه است. سازمان امور مالیاتی در سال‌های اخیر (ازجمله به دلایلی مانند تغییرات سامانه مودیان یا شرایط خاص اقتصادی) گاهی این مهلت را تمدید کرده است. همچنین اگر مهلت مصادف با روز تعطیل رسمی باشد، به روز کاری بعد موکول می‌شود. بنابراین پیش از هر اقدام، وضعیت مهلت دوره جاری را از طریق اطلاعیه‌های رسمی سازمان امور مالیاتی کشور یا کارپوشه خود در my.tax.gov.ir تأیید کنید
حد نصاب معاملات ۱۴۰۵ سقف ریالی تعیین‌شده برای دسته‌بندی معاملات به کوچک، متوسط و بزرگ است. این مبالغ مشخص می‌کنند هر معامله مشمول چه سطحی از تشریفات و فرآیند خرید باشد.
بر اساس ارقام ابلاغ‌شده، معاملات تا ۴ میلیارد و ۲۳۰ میلیون ریال کوچک، معاملات بیش از این مبلغ تا ۴۲ میلیارد و ۳۰۰ میلیون ریال متوسط و معاملات بالاتر از آن بزرگ محسوب می‌شوند.
| نوع معامله | حد نصاب معاملات ۱۴۰۵ |
| معاملات کوچک | تا ۴,۲۳۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال |
| معاملات متوسط | بیش از ۴,۲۳۰,۰۰۰,۰۰۰ تا ۴۲,۳۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال |
| معاملات بزرگ | بیش از ۴۲,۳۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال |
مشمول جریمه ای معادل دو درصد (2%) مبلغ معامله ای که بدون رعایت ضوابط انجام شده است.
گزارشات فصلی چهار مرتبه در سال ارسال می شوند. در این میان 13 مورد وجود دارد که در این گزارش نباید ثبت شود. از جمله:
طبق ماده 169 مکرر قانون مالیات های مستقیم، در صورت عدم ارائه فهرست معاملات انجام شده به سازمان امور مالیاتی کشور مشمول جریمه ای معادل یک درصد (1%) معاملاتی که فهرست آن ها ارائه نشده است، محاسبه می گردد.
نحوه ارائه فهرست معاملات فصلی به چه صورت است؟
از دو روش زیر برای ثبت و ارسال اطلاعات معاملات فصلی استفاده می شود:
مربوط به آن دسته از مودیانی است که در سامانه الکترونیکی ثبت نام مودیان، حداقل مرحله پیش ثبت نام و اعتبارسنجی مربوطه را انجام داده باشند و کد کاربری و کلمه عبور مرحله دوم را از طریق پاکت های پستی مخصوص دریافت کرده باشند.
مودیانی که از سیستم های کامپیوتری خرید و فروش استفاده می کنند، می توانند در سامانه اینترنتی سازمان امور مالیاتی، قالب مورد نظر این سازمان را مستقیما از سیستم خود دریافت کنند و اطلاعات را در آن وارد کنند؛ سپس با استفاده از اینترنت اطلاعات خود را به صورت یکجا ارسال نمایند و رسید دریافت نمایند.
در این مقاله سعی کردیم تا به طور کامل هر آنچه که مربوط به صورت معاملات فصلی است را شرح دهیم. ارسال گزارشات فصلی پیچیدگی زیادی دارد که بایستی با دقت کامل انجام شود؛ چرا که مالیات شما بر اساس آن پرداخت خواهد شد. بهترین روش برای تهیه صورت حساب های مالی این است که این کار را به افراد کاردان و خبره در این زمینه بسپارید. فردی که با حساسیت ها و پیچیدگی های این کار آشنا باشد می تواند آن را به بهترین نحو ممکن انجام داده و سازمان و کسب و کار شما را یاری نماید.
اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده یکی از مهم ترین تکالیف مالیاتی کسب‌وکارها برای اقدام ما حسابداران است. هیچ بعید نیست که به دلیل جابه‌جایی
اگر به دنبال بهترین دوره‌های رایگان حسابداری هستید، احتمالاً با فهرست بلندبالایی از آموزش‌ها، ویدئوها و جزوه‌های رایگان روبه‌رو شده‌اید. اما رایگان بودن یک
برای ارسال صورتحساب به سامانه مؤدیان، انتخاب الگوی مناسب اهمیت زیادی دارد. هر الگوی صورتحساب الکترونیکی برای نوع خاصی از معاملات و فعالیت‌های اقتصادی
شرکت تجاری، از انواع مهم شخصیت حقوقی بوده که تولد آن، با ثبت کردن صورت می گیرد و مرگ آن با انحلال. برای اینکه
یکی از اساسی ترین وظایف حسابداری صنعتی، تعیین دقیق بهایابی شرکت تولیدی است. این فرآیند که به بهایابی یا هزینه یابی بهای تمام شده
فرمول‌های حسابداری برای محاسبه، کنترل و تحلیل رویدادهای مالی استفاده می‌شوند. بعضی از آنها پایه محاسبات حسابداری هستند و بعضی دیگر در فعالیت‌های روزمره
