یک حسابدار وقتی با مالیات حقوق روبهرو میشود، فقط با یک عدد روی فیش حقوقی سروکار ندارد. باید تشخیص دهد کدام مزایا مشمول مالیات هستند، معافیتها را اعمال کند، مالیات هر کارمند را محاسبه کند و در نهایت لیست را درست و بهموقع ارسال کند.
در سال ۱۴۰۵، مالیات حقوق بهصورت پلکانی محاسبه میشود و سقف معافیت و نرخهای آن باید در محاسبات لحاظ شوند. یک اشتباه کوچک در تشخیص اقلام مشمول یا ثبت اطلاعات کارکنان هم میتواند محاسبات و لیست نهایی را تغییر دهد.
در این مقاله، مالیات حقوق ۱۴۰۵ را از اقلام مشمول و معاف و نحوه محاسبه تا ارسال لیست، پرداخت مالیات و ثبت حسابداری بررسی میکنیم؛ با مثالها و نکاتی که در کار روزمره حسابداران واقعاً کاربرد دارند.
در ادامه تمام این مسیر را قدمبهقدم بررسی میکنیم.
مالیات حقوق، مالیاتی است که به درآمد افراد از محل کار برای شخص دیگری تعلق میگیرد. به همین دلیل، این مالیات در گروه مالیاتهای مستقیم قرار دارد.
طبق قانون مالیاتهای مستقیم، حقوق، مزد و مزایای مرتبط با شغل میتوانند در محاسبه مالیات قرار بگیرند. البته قانون برای بخشی از درآمدها معافیت در نظر گرفته است.
مبنای محاسبه مالیات، درآمد مشمول مالیات درآمد حقوق است. بنابراین ابتدا باید مشخص شود کدام بخشهای دریافتی کارکنان مشمول مالیات هستند.
برخی از مهمترین اقلام مشمول مالیات حقوق عبارتاند از:
| قلم حقوق و مزایا | وضعیت مالیاتی |
| حقوق پایه | مشمول |
| اضافهکاری | مشمول |
| حق مسکن | مشمول |
| بن و کمکهزینههای نقدی | مشمول |
| پاداش | مشمول |
| مزایای نقدی | مشمول |
| عیدی و پاداش پایان سال | تا سقف قانونی معاف (بند ۱۰ ماده ۹۱: حداکثر معادل یکدوازدهم سقف معافیت ماده ۸۴) |
| سنوات و مزایای پایان خدمت | معاف (بند ۵ ماده ۹۱) |
| هزینه ماموریت شغلی | با شرایط قانونی معاف (بند ۶ ماده ۹۱: هزینه سفر و فوقالعاده مأموریت مرتبط با شغل) |
| هزینه درمان کارکنان | با شرایط قانونی معاف (بند ۱۲ ماده ۹۱: مشروط به ارائه اسناد و مدارک مثبته پرداخت مستقیم به پزشک یا بیمارستان) |
بنابراین برای محاسبه مالیات حقوق نمیتوان فقط حقوق پایه را در نظر گرفت. مزایای مشمول مالیات نیز باید به درآمد فرد اضافه شوند.
نکته مهم درباره ترتیب محاسبه:
پیش از رسیدن به سقف معافیت ماده ۸۴، باید اقلامی که اساساً طبق ماده ۹۱ از مالیات معافاند (مثل سنوات، هزینه درمان یا عیدی در حد سقف) از مجموع درآمد کسر شوند. یعنی این اقلام اصلاً وارد «درآمد مشمول مالیات» نمیشوند تا بعد به سقف عمومی ماده ۸۴ برخورد کنند؛ این دو معافیت دو لایهی جدا از هماند.
مالیات درآمد حقوق از درآمد مشمول مالیات کارمند یا کارگر کسر میشود، اما مسئولیت قانونی محاسبه، کسر، ارسال و پرداخت آن با کارفرماست.
به این ترتیب، کارمند معمولاً مبلغ مالیات را مستقیماً به سازمان امور مالیاتی پرداخت نمیکند. کارفرما مالیات را هنگام پرداخت حقوق کسر کرده و در مهلت مقرر به حساب سازمان امور مالیاتی واریز میکند.
برای محاسبه مالیات حقوق، ابتدا باید درآمد مشمول مالیات حقوق را مشخص کنیم. یعنی مجموع حقوق و مزایای مشمول مالیات را در نظر بگیریم و معافیتهای قانونی را از آن جدا کنیم.
باید در ابتدا اقلام معاف موضوع ماده ۹۱ را کنار بگذاریم و سپس سقف معافیت عمومی ماده ۸۴ را روی باقیمانده اعمال کنیم.
در سال ۱۴۰۵، سقف معافیت مالیات بر درآمد حقوق ، ۴۸۰ میلیون تومان در سال، معادل ۴۰ میلیون تومان در ماه است.
درآمد بالاتر از این مبلغ، بهصورت پلکانی مشمول مالیات میشود:
| درآمد مشمول مالیات ماهانه | نرخ مالیات |
| تا ۴۰ میلیون تومان | معاف |
| مازاد ۴۰ تا ۸۰ میلیون تومان | ۱۰٪ |
| مازاد ۸۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان | ۱۵٪ |
| مازاد ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیون تومان | ۲۰٪ |
| مازاد ۱۲۰ تا ۱۴۰ میلیون تومان | ۲۵٪ |
| مازاد بر ۱۴۰ میلیون تومان | ۳۰٪ |
نکته: اعضای هیئت علمی دانشگاهها، مؤسسات آموزشی و پژوهشی و قضات، طبق مصوبه بودجه ۱۴۰۵، مشمول نرخ مقطوع ۱۰٪ هستند و از جدول پلکانی بالا تبعیت نمیکنند.
پلکانی بودن مالیات یعنی نرخ هر پله فقط روی همان بخش از درآمد اعمال میشود، نه اینکه اگر حقوق فرد وارد پله ۱۵ درصد شد، کل حقوق او با نرخ ۱۵ درصد محاسبه شود.
مثلاً اگر درآمد مشمول مالیات یک فرد در ماه ۱۰۰ میلیون تومان باشد:
بنابراین مالیات این فرد ۷ میلیون تومان خواهد بود. همین مثال نشان میدهد چرا نمیتوانیم ۹۵ میلیون تومان را یکجا در نرخ ۱۵ درصد ضرب کنیم.
پس برای محاسبه مالیات حقوق، صرفاً دانستن درصد مالیات کافی نیست. باید ابتدا درآمد مشمول مالیات، معافیتهای قانونی و پله درآمدی مشخص شوند و سپس مالیات هر بخش جداگانه محاسبه شود.
در محاسبه درآمد مشمول مالیات، سهم بیمه کارگر اهمیت دارد. پس قبل از رسیدن به رقم نهایی، باید کسورات بیمهای قابل قبول را هم بررسی کنید. این همان مرحلهای است که اگر در نرمافزار حقوق و دستمزد اشتباه تنظیم شود، مالیات تمام کارکنان تغییر میکند.
به همین دلیل توصیه میکنیم تنظیمات بیمه و مالیات را همزمان کنترل کنید. مالیات درآمد حقوق و تأمین اجتماعی دو موضوع جدا هستند، اما در محاسبات حقوق به هم نزدیک میشوند.
| محاسبه مالیات حقوق زمانی سادهتر میشود که با نحوه تعیین درآمد مشمول مالیات، معافیتها، کسورات و تهیه لیست حقوق آشنا باشید. در دوره حسابداری حقوق و دستمزد حامی ارقام، این فرایند در کنار محاسبه بیمه، عیدی، مزایا و کسورات قانونی بهصورت عملی آموزش داده میشود تا بتوانید محاسبات حقوق را از ابتدا تا ارسال لیستهای مالیاتی و بیمهای انجام دهید. |
همه درآمدهای حقوقی مشمول مالیات نیستند. ماده ۹۱ قانون مالیاتهای مستقیم برخی درآمدها و مزایا را از مالیات حقوق معاف کرده است.
| افراد یا موارد | وضعیت معافیت |
| بازنشستگان و مستمریبگیران | معاف (بند ۵ ماده ۹۱) |
| حقوق نیروهای مسلح و انتظامی | معاف (بند ۱۴ ماده ۹۱) |
| جانبازان و آزادگان | معاف (بند ۱۴ ماده ۹۱) |
| مشمولان قانون استخدامی وزارت اطلاعات | معاف (بند ۱۴ ماده ۹۱) |
حقوق جانبازان و آزادگان طبق مقررات ماده ۹۱ قانون مالیاتهای مستقیم از مالیات بر درآمد حقوق معاف است. صرف داشتن نسبت خانوادگی با فرد مشمول، بهتنهایی به معنی معافیت تمام درآمد حقوق نیست.
سرپرست خانوار بودن بهتنهایی باعث معافیت کامل از مالیات حقوق نمیشود. مالیات این افراد بر اساس مقررات عمومی مالیات حقوق و معافیتهای قانونی محاسبه میشود.
فعالیت در شرکت دانشبنیان نیز بهخودیخود به معنی معافیت حقوق کارکنان از مالیات نیست. معافیتهای مالیاتی شرکت و کارکنان را باید از یکدیگر تفکیک کرد.
در سال ۱۴۰۵، سقف معافیت سالانه درآمد حقوق ۴۸۰ میلیون تومان تعیین شده است.
بنابراین درآمد حقوق تا سقف تعیینشده از مالیات معاف است و نسبت به بخشهای بالاتر، نرخهای مقرر در قانون اعمال میشود.
سقف معافیت با معافیتهای ماده ۹۱ تفاوت دارد. سقف معافیت به میزان درآمد مربوط میشود، اما ماده ۹۱ برخی انواع درآمد یا گروههای خاص را از مالیات معاف میکند.از نظر ترتیب محاسبه، این دو در یک سطح عمل نمیکنند: ابتدا اقلام معاف موضوع ماده ۹۱ باید از مجموع درآمد کنار گذاشته شوند (اصلاً وارد درآمد مشمول مالیات نمیشوند)، و تنها پس از آن، سقف عمومی ماده ۸۴ روی باقیماندهی درآمد اعمال میشود.
عیدی و پاداش پایان سال نیز مانند سایر اقلام حقوق، مقررات مالیاتی خاص خود را دارد. طبق بند ۱۰ ماده ۹۱ قانون مالیاتهای مستقیم، عیدی و پاداش آخر سال جمعاً تا سقف یکدوازدهم معافیت موضوع ماده ۸۴ از مالیات معاف است.
بنابراین برای محاسبه مالیات عیدی باید سقف معافیت همان سال بررسی شود.
مالیات حقوق بازنشستگان در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
حقوق بازنشستگی و مستمری طبق بند ۵ ماده ۹۱ قانون مالیاتهای مستقیم از مالیات بر درآمد حقوق معاف است.
بنابراین مالیاتی که از حقوق شاغلان محاسبه میشود را نباید با مالیات حقوق بازنشستگان یکسان در نظر گرفت.
در نتیجه، پاسخ سؤال «آیا به حقوق بازنشستگان تأمین اجتماعی مالیات تعلق میگیرد؟» در چارچوب مقررات عمومی ماده ۹۱، خیر است.
طبق ماده ۸۳ قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد مشمول مالیات حقوق «قبل از وضع کسور و پس از کسر معافیتها» تعیین میشود؛ یعنی اصل قانونی این است که کسورات بیمهای، پایه محاسبه مالیات را کم نمیکنند.
با این حال، در خصوص سهم بیمهی پرداختی کارگر، بر اساس مقررات و آرای دیوان عدالت اداری، رویهی اجرایی متفاوتی در محاسبه لحاظ شده است.
به همین دلیل نمیتوان یک قاعدهی ساده و یکسان مثل «حقوق منهای بیمه» را برای همهی کسورات به کار برد؛ بسته به نوع کسر (بیمه سهم کارگر، سایر کسورات) باید مبنای قانونی و رویهی جاری همان مورد را بررسی کرد.
نحوه ارسال لیست مالیات حقوق چیست؟
کارفرما باید اطلاعات حقوق و مزایای کارکنان را در سامانه مربوط به مالیات بر درآمد حقوق ثبت و ارسال کند.
فرآیند کلی شامل این مراحل است:
بنابراین ثبت مالیات حقوق در سامانه فقط به پرداخت مبلغ مالیات محدود نیست و ارسال صحیح اطلاعات کارکنان نیز اهمیت دارد.
طبق ماده ۸۶ قانون مالیاتهای مستقیم، کارفرما باید مالیات حقوق کارکنان را حداکثر تا پایان ماه بعد از پرداخت حقوق محاسبه، ارسال و پرداخت کند.
در عمل، بهتر است ارسال را به روز آخر موکول نکنید. چون خطای فایل، مغایرت کد ملی یا مشکل سامانه میتواند فرایند را عقب بیندازد.
برای مثال، اگر حقوق فروردین را ثبت میکنید، بهتر است هفتهٔ آخر اردیبهشت کار را تمام کرده باشید.
در حسابداری، مالیات کسرشده از حقوق کارکنان یک بدهی برای شرکت محسوب میشود؛ زیرا شرکت این مبلغ را از کارکنان دریافت کرده و باید آن را به سازمان امور مالیاتی پرداخت کند.
ثبت حسابداری مالیات حقوق معمولاً شامل شناسایی هزینه حقوق و مزایا، ثبت بدهی مربوط به مالیات حقوق و سپس تسویه این بدهی هنگام پرداخت مالیات است.
ثبت دقیق این موارد باعث میشود مانده حساب مالیات حقوق با لیست ارسالی و پرداختهای انجامشده مطابقت داشته باشد.
پس از ارسال لیست حقوق و مشخصشدن مالیات قابل پرداخت، کارفرما میتواند مبلغ مالیات را از طریق درگاهها و روشهای الکترونیکی تعیینشده توسط سازمان امور مالیاتی پرداخت کند.
فرآیند کلی به این صورت است:
۱. ابتدا محاسبه مالیات حقوق را مطابق با مراحلی که بالاتر اشاره کردیم انجام بدهید.
۲. وارد سامانه امور مالیاتی کشور شوید و از بخش «فهرست مالیات حقوق الکترونیکی» مراحل ارسال مالیات حقوق را طی کنید.
۳. پس از صدور قبض پرداخت مالیات، رسید را برای سوابق مالی و حسابداری شرکت نگهداری کنید.
گاهی پس از ارسال لیست اصلی حقوق، مشخص میشود که اطلاعات یک یا چند نفر از کارکنان باید اصلاح یا تکمیل شود.
در چنین شرایطی، بسته به نوع مغایرت و مقررات سامانه، امکان ثبت اطلاعات اصلاحی یا الحاقی وجود دارد.
هدف از این کار، اصلاح اطلاعات ارسالشده و جلوگیری از ایجاد مغایرت میان اطلاعات حقوق، حسابداری و سوابق مالیاتی است.
نکته مهم: لیست الحاقی برای تکمیل اطلاعاتی است که در فهرست قبلی وجود نداشتهاند. در مقابل، لیست اصلاحی معمولاً زمانی کاربرد دارد که اطلاعات ثبتشده قبلی اشتباه بودهاند.
تعدیل مالیات حقوق به اصلاح مبلغ مالیات محاسبهشده برای یک دوره گفته میشود. این اتفاق میتواند در نتیجه تغییر حقوق، اصلاح اطلاعات کارکنان، تغییر وضعیت معافیت یا اصلاح محاسبات ماههای قبل رخ دهد.
تعدیل باعث میشود مبلغ مالیات نهایی با اطلاعات واقعی و مقررات قابل اجرا هماهنگ شود.
اگر پزشک بهعنوان حقوقبگیر درآمد دریافت کند، قواعد مالیات حقوق بررسی میشوند. کارانهای که در قالب حقوق پرداخت میشود هم میتواند در همین مسیر قرار بگیرد. اما حقالزحمه یا حقالعمل پزشکی موضوع دیگری است.
برای این نوع پرداختها مقررات مالیاتی جداگانه وجود دارد. بنابراین نمیتوانیم یک نرخ واحد را به تمام دریافتیهای پزشک نسبت بدهیم.
این تفکیک در عمل بسیار مهم است. چون اشتباه در تشخیص نوع درآمد، هم محاسبه و هم نحوه ثبت مالیاتی را تغییر میدهد.
به همین دلیل، محاسبهی مالیات حقوق باید بهصورت تجمعی در طول سال (نه فقط ماهبهماه و مستقل از هم) دیده شود. چون سقف معافیت و پلههای مالیاتی روی مجموع درآمد سالانهی فرد اعمال میشوند، افزایش حقوق یا پرداختهای غیرمستمر (مثل پاداش) در یک ماه میتواند باعث شود فرد در ماههای بعد وارد پلهی مالیاتی بالاتری شود یا محاسبات ماههای قبل نیاز به تعدیل پیدا کند.
گاهی مالیات ماههای اول سال با اطلاعات محدود محاسبه شده است. بعدتر شرایط تغییر میکند.
مثلاً حقوق افزایش پیدا میکند یا پاداش جدیدی پرداخت میشود. در این شرایط، محاسبات قبلی باید با وضعیت واقعی فرد هماهنگ شوند.
به این فرایند معمولاً تعدیل مالیات حقوق میگوییم.
تعدیل، مالیات جدیدی نیست و در واقع شما بررسی میکنید که تا این لحظه چه مالیاتی باید پرداخت میشد و چه مبلغی پرداخت شده است. اگر اختلافی وجود داشته باشد، آن را در دورههای بعدی اصلاح میکنید.
۱. قبل از ارسال لیست حتما مشخصات پرسنل، اطلاعات حقوق و مزایا و اطلاعات مالیات را آماده کنید.
۲. در سامانه، سال و ماه عملکرد را انتخاب کنید. اگر تعداد کارکنان کم باشد، میتوانید اطلاعات را مستقیم وارد کنید.
۳. خروجی نرمافزار را بدون کنترل وارد سامانه نکنید. حداقل چند پرونده را بهصورت نمونه بررسی کنید. حقوق، بیمه، معافیت و مالیات آنها باید با سند حسابداری تطابق داشته باشد. اگر این کنترل را قبل از ارسال انجام دهید، احتمال نیاز به اصلاحیه بسیار کمتر میشود.
۴. مهلت را رعایت کنید:
۵. پس از ارسال لیست، قبض مالیاتی را پرداخت کنید. صرف ارسال لیست به معنی تسویه مالیات نیست.
۶. رسید پرداخت و سوابق ارسال لیست را نگهداری کنید. این مدارک برای تطبیق حسابداری و رسیدگیهای احتمالی اهمیت دارند.
۷. تغییرات حقوق و مزایا را در محاسبات لحاظ کنید. اضافهکاری، پاداش، کارانه و سایر پرداختهای مشمول میتوانند مبلغ مالیات را تغییر دهند.
در این برگ از مجله حامی ارقام بهطور چکیده گفتیم، مالیات حقوق از تشخیص درست درآمد شروع میشود، نه از انتخاب درصد. ابتدا باید بدانید کدام پرداختها مشمول هستند. بعد معافیتها و کسورات را بررسی کنید.
وظیفه حسابدار فقط محاسبه نیست. ثبت درست، ارسال لیست، پرداخت و تطبیق حسابها هم بخشی از همین فرایند هستند. هرچه این مسیر را منظمتر انجام دهید، اصلاحات آخر ماه و آخر سال کمتر میشوند.
اگر در ارسال لیست بیمه و لیست مالیات به کمک نیاز دارید، میتوانید روی مشاوران حامی ارقام حساب کنید. اگر میخواهید خودتان به این مباحث مسلط شوید، پیشنهاد میکنیم سری به دورههای آموزشی حسابداری بیمه، حقوق و دستمزد آکادمی حامی ارقام بزنید.
یادتان باشد که میتوانید سوالاتتان را از بخش نظرات با ما و سایر همکارانتان در میان بگذارید.
خیر. مالیات حقوق از درآمد حقوقبگیر کسر میشود و تا زمان پرداخت، بدهی کارفرما به سازمان امور مالیاتی است.
بله. اگر درآمد کارگر مشمول مالیات باشد، کارفرما مبلغ مالیات را از حقوق او کسر میکند.
خیر. اصل حقوق بازنشستگی و مستمری از مالیات حقوق معاف است.
اصل مستمری بازنشستگی مشمول مالیات نیست. درآمد شغلی جدید فرد باید جداگانه بررسی شود.
حق اولاد در محاسبات مالیات حقوق باید بر اساس مقررات اقلام رفاهی و مزایای مشمول بررسی شود.
افراد زیر سقف معافیت و گروههای دارای معافیت قانونی میتوانند از مالیات حقوق معاف باشند.
در سال ۱۴۰۵ نرخ مالیات حقوق از صفر تا ۳۰ درصد است و بهصورت پلکانی محاسبه میشود.
سقف معافیت ماهانه مالیات حقوق در سال ۱۴۰۵ طبق مصوبه معادل ۴۰ میلیون تومان است.
بر اساس ماده ۸۳، پایهی مالیات پیش از وضع کسور تعیین میشود؛ اما در خصوص سهم بیمهی کارگر، رویههای اجرایی و آرای دیوان عدالت اداری، معافیتی برای آن در نظر گرفتهاند. برای اطمینان از نحوهی صحیح اعمال این معافیت، بهتر است بخشنامههای جاری همان سال بررسی شود.
وقتی پای تکالیف مالیاتی به میان میآید، چند سؤال معمولاً پشت سر هم مطرح میشوند: اظهارنامه مالیاتی چیست و چه کسانی باید اظهارنامه ارسال
دانلود فایل ارائه وبینار با آغاز سال ۱۴۰۵، تغییرات جدیدی در قوانین کار، مالیات حقوق، بیمه تأمین اجتماعی و محاسبات حقوق و دستمزد اجرایی
اگر مسئول امور مالی، مدیر شرکت، کارشناس حسابداری یا صاحب کسبوکار هستید، حتماً میدانید که داشتن فرمهای استاندارد و آماده، چقدر در نظم مالی
بهایابی در شرکت های تولیدی در سال 1404 | روش ها، چالش ها و راهکارها در سال 1404 با توجه به شرایط اقتصادی ایران،
مسیر حرفه ای شدن در حسابداری از دوره آموزش مالیات حامی ارقام شروع می شود. در سال های اخیر، تغییرات مداوم در قوانین مالیاتی،
