تعیین درآمد مشمول مالیات فرآیندی است که طی آن سازمان امور مالیاتی با بررسی اطلاعات مالی مؤدی، اسناد و مدارک، اظهارنامه، دفاتر و سایر اطلاعات موجود، مبلغی را که باید مبنای محاسبه مالیات قرار بگیرد مشخص میکند. طبق ماده ۲۱۹ قانون مالیاتهای مستقیم، شناسایی و تشخیص درآمد مشمول مالیات، مطالبه و وصول مالیات بر عهده سازمان امور مالیاتی کشور است.
فرآیند تعیین درآمد مشمول مالیات معمولاً از این مراحل انجام میشود:
در مرحله اول، اداره امور مالیاتی اطلاعاتی که مؤدی در اظهارنامه عملکرد ارائه کرده است را بررسی میکند. این اطلاعات شامل درآمدها، هزینهها، سود و زیان، دفاتر و مستندات مالی است.
طبق آییننامه اجرایی ماده ۲۱۹، فرآیندهای مالیاتی شامل دریافت و پردازش اظهارنامه، شناسایی مؤدی و حسابرسی مالیاتی در حوزههای کاری مختلف سازمان انجام میشود.
اگر پرونده مؤدی برای حسابرسی مالیاتی انتخاب شود، اداره مالیاتی مدارک مالی را بررسی میکند تا مشخص شود درآمد اعلامشده و هزینههای ثبتشده با واقعیت فعالیت اقتصادی مطابقت دارد یا خیر.
طبق ماده ۲۳ آییننامه اجرایی ماده ۲۱۹، وظیفه حسابرسی شامل تشخیص مأخذ یا درآمد مشمول مالیات و تعیین مالیات است.
در این مرحله مواردی مانند موارد زیر بررسی میشوند:
همه هزینههایی که در دفاتر مؤدی ثبت شدهاند الزاماً از نظر مالیاتی قابل قبول نیستند.
اداره مالیاتی بررسی میکند که هزینهها شرایط ماده ۱۴۷ و ۱۴۸ قانون مالیاتهای مستقیم را داشته باشند؛ یعنی:
هزینههایی که این شرایط را نداشته باشند، در محاسبه درآمد مشمول مالیات پذیرفته نمیشوند.
پس از بررسی درآمدها و هزینهها، اداره مالیاتی ممکن است برخی اصلاحات را روی سود یا زیان اعلامشده مؤدی اعمال کند.
برای مثال:
نتیجه این تعدیلات، درآمد مشمول مالیات تشخیص دادهشده خواهد بود.
پس از انجام بررسیها، اداره امور مالیاتی مبلغ درآمد مشمول مالیات و مالیات متعلق را مشخص میکند و نتیجه در قالب برگ تشخیص مالیات به مؤدی ابلاغ میشود.
در صورتی که مؤدی نسبت به درآمد مشمول مالیات تعیینشده اعتراض داشته باشد، میتواند طبق مراحل قانونی درخواست رسیدگی مجدد کند.
خیر. اگر اظهارنامه مؤدی بر اساس مقررات تسلیم شده باشد و برای حسابرسی انتخاب نشود، طبق ماده ۲۴ آییننامه اجرایی ماده ۲۱۹، اظهارنامه تسلیمی در موعد مقرر میتواند قطعی تلقی شود.
اما اگر مؤدی برای حسابرسی انتخاب شود، سازمان امور مالیاتی با بررسی اطلاعات و مدارک، درآمد مشمول مالیات را تعیین میکند.
در فرآیند رسیدگی مالیاتی و تعیین درآمد مشمول مالیات، مؤدیان با توجه به نحوه ارائه اسناد و مدارک خود، در سه وضعیت مختلف قرار می گیرند. این سه حالت نقش بسیار مهمی در تعیین شیوه رسیدگی و محاسبه درآمد مشمول مالیات دارند:
در این حالت، مؤدی کلیه اسناد، مدارک و دفاتر قانونی خود را به گروه رسیدگی مالیاتی ارائه می دهد. وقتی اطلاعات به طور کامل و شفاف در اختیار مأموران مالیاتی قرار گیرد، رسیدگی بر مبنای همین مستندات انجام می شود. این حالت بهترین شرایط را برای مؤدی ایجاد می کند، زیرا از تشخیص علی الرأس جلوگیری می کند و مالیات بر پایه واقعیت های مالی تعیین می شود.
گاهی مؤدی بخشی از اسناد و مدارک مورد نیاز را ارائه نمیکند یا مدارک موجود برای اثبات برخی درآمدها و هزینهها کافی نیست.
در این شرایط، اداره امور مالیاتی نمیتواند نسبت به بخشهایی که مدارک معتبر ندارند مانند حالت ارائه کامل اسناد رسیدگی کند و ممکن است با توجه به اطلاعات موجود، اسناد ارائهشده و مقررات مالیاتی، نسبت به تعیین درآمد مشمول مالیات اقدام کند.
این موضوع میتواند باعث ایجاد تفاوت بین مبلغ اعلامشده توسط مؤدی و درآمد مشمول مالیات تعیینشده در فرآیند رسیدگی شود.
در شرایطی که مؤدی اسناد و مدارک کافی برای بررسی فعالیت خود ارائه نکند، امکان رسیدگی دقیق بر اساس دفاتر و مستندات مالی کاهش پیدا میکند.
در این حالت، اداره امور مالیاتی با توجه به وظایف خود طبق ماده ۲۱۹ قانون مالیاتهای مستقیم و فرآیندهای پیشبینیشده در آییننامه اجرایی آن، از اطلاعات موجود مانند اظهارنامه، اطلاعات سامانههای مالیاتی، معاملات ثبتشده، اطلاعات اشخاص ثالث و سایر مدارک قابل دسترس برای تعیین درآمد مشمول مالیات استفاده میکند.
بنابراین نبود اسناد و مدارک معتبر به این معنا نیست که همیشه یک روش مشخص مانند علیالرأس اجرا میشود، اما میتواند باعث شود درآمد مشمول مالیات بر اساس اطلاعات و شواهد موجود و مطابق مقررات مالیاتی تعیین شود.
نکته مهم
شفافیت، نظم و ارائه کامل اسناد مالی، بهترین راهکار برای جلوگیری از اعمال ضرایب سنگین مالیاتی و اختلاف با سازمان امور مالیاتی است.
در این مقاله درباره نحوه تعیین درآمد مشمول مالیات در سازمان امور مالیاتی و همچنین حالتهای ارائه اسناد صحبت کردیم. اگر مفاهیم برایتان چندان روشن نیستند پیشنهاد میکنیم مقالات «مالیات بر درآمد» را بخوانید. همچنین اگر حس میکنید در زمینه مالیات به دانش عمیق و گستردهتری نیاز دارید، پیشنهاد میکنیم با گذراندن دوره «حسابداران خبره مالیاتی» دانش حسابداری مالیاتی خود را به روز کنید. هر ابهامی درباره این موضوع در ذهن شما باقی مانده است را در بخش نظرات زیر همین پست از ما بپرسید و پاسخ بگیرید.
درآمد مشمول مالیات مبلغی است که طبق قانون مالیاتهای مستقیم، پس از اعمال هزینههای قابل قبول، معافیتها و تعدیلات مالیاتی، مبنای محاسبه مالیات قرار میگیرد.
برای مثال، در اشخاص حقوقی طبق ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد مشمول مالیات پس از تعیین سود و اعمال مقررات مالیاتی مشخص میشود.
طبق قانون مالیاتهای مستقیم، درآمدهای حاصل از منابعی مانند درآمد املاک، درآمد حقوق، درآمد مشاغل و درآمد اشخاص حقوقی در صورت وجود شرایط قانونی مشمول مالیات هستند.
تشخیص مشمولیت هر درآمد به نوع فعالیت، شخص مؤدی و مقررات مربوط به همان منبع درآمد بستگی دارد.
روش محاسبه درآمد مشمول مالیات به نوع درآمد و نوع مؤدی بستگی دارد.
بهطور کلی، درآمدهای مشمول مالیات پس از بررسی درآمدها، کسر هزینههای قابل قبول موضوع مواد ۱۴۷ و ۱۴۸ قانون مالیاتهای مستقیم و اعمال معافیتها و تعدیلات قانونی تعیین میشوند.
فرمول کلی برای درک مفهوم به این صورت است:
درآمد مشمول مالیات = درآمدهای مشمول مالیات – هزینههای قابل قبول مالیاتی – معافیتها و تعدیلات قانونی
البته در عمل، نحوه محاسبه برای هر منبع درآمد متفاوت است؛ برای مثال محاسبه درآمد مشمول مالیات اشخاص حقوقی طبق مواد ۱۰۵ و ۱۰۶ قانون مالیاتهای مستقیم انجام میشود.
مأخذ مالیات یعنی مبلغی که قانون، محاسبه مالیات را بر اساس آن انجام میدهد.
برای مثال، در اشخاص حقوقی طبق ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد مشمول مالیات شرکت پس از اعمال مقررات قانونی، مأخذ محاسبه مالیات است.
در مالیات حقوق یا اجاره نیز مأخذ مالیات طبق مقررات همان بخش از قانون تعیین میشود.
اصطلاح «درآمد مشمول مالیات ناخالص» در قانون مالیاتهای مستقیم بهعنوان یک عنوان مستقل استفاده نشده است.
درآمد ناخالص به مجموع درآمد قبل از کسر هزینهها و اعمال تعدیلات مالیاتی گفته میشود، در حالی که درآمد مشمول مالیات مبلغی است که پس از اعمال مقررات مالیاتی به دست میآید.
طبق ماده ۱۴۷ قانون مالیاتهای مستقیم، هزینه قابل قبول هزینهای است که برای تحصیل درآمد انجام شده باشد، با فعالیت مؤدی ارتباط داشته باشد و مستندات لازم را داشته باشد.
مصادیق این هزینهها در ماده ۱۴۸ قانون مالیاتهای مستقیم مشخص شدهاند.
موارد قابل کسر برای تعیین درآمد مشمول مالیات شامل هزینههای قابل قبول، معافیتها و مواردی است که قانون برای هر نوع درآمد مشخص کرده است.
شرایط پذیرش این موارد به نوع فعالیت و مقررات مالیاتی مربوط بستگی دارد.
درآمد مشمول مالیات ابرازی مبلغی است که مؤدی در اظهارنامه مالیاتی خود اعلام میکند.
این مبلغ بر اساس اطلاعات ارائهشده توسط مؤدی محاسبه میشود، اما سازمان امور مالیاتی میتواند در فرآیند رسیدگی و بررسی اسناد و مدارک، آن را تأیید یا اصلاح کند.
محل درج درآمد مشمول مالیات در اظهارنامه عملکرد با توجه به نوع اظهارنامه و گروه مؤدی متفاوت است.
در اظهارنامه عملکرد، مؤدی ابتدا اطلاعات درآمد، هزینهها، سود و زیان و سایر اطلاعات مالی را ثبت میکند تا درآمد مشمول مالیات طبق مقررات مربوط محاسبه شود.
تعدیل درآمد مشمول مالیات به تغییر مبلغ درآمد مشمول مالیاتی گفته میشود که بر اساس بررسی اظهارنامه، دفاتر، اسناد و مدارک یا اعمال مقررات مالیاتی انجام میشود.
این تعدیلات ممکن است باعث افزایش یا کاهش درآمد مشمول مالیات اعلامشده شود.
ضرایب تشخیص درآمد مشمول مالیات، درصدهایی هستند که در برخی شرایط قانونی برای تعیین درآمد برخی فعالیتها استفاده میشوند.
استفاده از این ضرایب به نوع فعالیت، مقررات مربوط و دستورالعملهای سازمان امور مالیاتی بستگی دارد.
ضریب درآمد مشمول مالیات بر اساس نوع فعالیت و مقررات تعیینشده توسط سازمان امور مالیاتی مشخص میشود.
این ضرایب در همه پروندههای مالیاتی استفاده نمیشوند و تنها در مواردی که قانون یا مقررات مربوط تعیین کرده باشد، کاربرد دارند.
روش علیالرأس یکی از روشهای قدیمی تشخیص درآمد مشمول مالیات در قانون مالیاتهای مستقیم بود.
با اصلاحات قانون مالیاتهای مستقیم و تغییر فرآیندهای مالیاتی، تشخیص درآمد مشمول مالیات بیشتر بر اساس اظهارنامه، دفاتر، اسناد، مدارک و اطلاعات مالی انجام میشود.
درآمد سالانه مشمول مالیات بر اساس مجموع درآمدهای مشمول مالیات مؤدی در یک دوره مالیاتی تعیین میشود.
در این محاسبه، هزینههای قابل قبول، معافیتها و سایر مقررات قانونی مرتبط با نوع درآمد اعمال میشوند.
طبق ماده ۸۳ قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد مشمول مالیات حقوق شامل حقوق و مزایای مربوط به شغل است که پس از اعمال معافیتهای قانونی، مشمول مالیات میشود.
معافیت سالانه حقوق طبق ماده ۸۴ و موارد معاف حقوق طبق ماده ۹۱ قانون مالیاتهای مستقیم بررسی میشوند.
طبق ماده ۵۳ قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد مشمول مالیات اجاره از کل مالالاجاره پس از کسر ۲۵ درصد بابت هزینهها، استهلاکات و تعهدات مالک نسبت به مورد اجاره محاسبه میشود.
بنابراین ۷۵ درصد مبلغ اجاره، مبنای محاسبه درآمد مشمول مالیات قرار میگیرد.
طبق مواد ۱۰۵ و ۱۰۶ قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد مشمول مالیات اشخاص حقوقی بر اساس درآمدها، هزینههای قابل قبول و تعدیلات مالیاتی تعیین میشود.
پس از تعیین درآمد مشمول مالیات، نرخ مالیات اشخاص حقوقی طبق ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم اعمال میشود.
نرخ مالیات درآمد مشمول مالیات با توجه به نوع مؤدی و منبع درآمد متفاوت است.
برای مثال، طبق ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد مشمول مالیات اشخاص حقوقی با نرخ ۲۵ درصد مشمول مالیات میشود؛ اما نرخ سایر درآمدها طبق مقررات مربوط به همان منبع تعیین خواهد شد.
وقتی پای تکالیف مالیاتی به میان میآید، چند سؤال معمولاً پشت سر هم مطرح میشوند: اظهارنامه مالیاتی چیست و چه کسانی باید اظهارنامه ارسال
دانلود فایل ارائه وبینار با آغاز سال ۱۴۰۵، تغییرات جدیدی در قوانین کار، مالیات حقوق، بیمه تأمین اجتماعی و محاسبات حقوق و دستمزد اجرایی
اگر مسئول امور مالی، مدیر شرکت، کارشناس حسابداری یا صاحب کسبوکار هستید، حتماً میدانید که داشتن فرمهای استاندارد و آماده، چقدر در نظم مالی
بهایابی در شرکت های تولیدی در سال 1404 | روش ها، چالش ها و راهکارها در سال 1404 با توجه به شرایط اقتصادی ایران،
مسیر حرفه ای شدن در حسابداری از دوره آموزش مالیات حامی ارقام شروع می شود. در سال های اخیر، تغییرات مداوم در قوانین مالیاتی،
